Pompy ciepła z gruntu: dlaczego Europejczycy znów w nie inwestują

Problem: jak ogrzewać dom niezależnie od pogody

Wielu właścicieli domów staje przed tym samym dylematem - system grzewczy oparty na powietrzu traci wydajność właśnie wtedy, gdy najbardziej go potrzebujemy, czyli podczas mocnych mrozów. Odpowiedzią na ten problem są gruntowe pompy ciepła, które zamiast z atmosfery czerpią energię z ziemi utrzymującej stabilną temperaturę przez cały rok. Po okresie słabszej sprzedaży w 2024 roku technologia ta wraca do łask w całej Unii Europejskiej, a najnowsze dane rynkowe pokazują wyraźne odbicie.

Na czym polega instalacja gruntowa

Sercem systemu jest wymiennik ciepła ułożony pod powierzchnią działki. W zależności od warunków może to być zestaw pionowych odwiertów o głębokości nawet kilkudziesięciu metrów albo poziome kolektory rozciągnięte na większej powierzchni terenu. W obiegu zamkniętym krąży płyn roboczy, który pobiera ciepło zgromadzone w gruncie i przekazuje je do jednostki pompy ciepła zamontowanej wewnątrz budynku.

Tam temperatura czynnika zostaje podniesiona na tyle, by można było ogrzać dom i podgrzać wodę użytkową. Choć urządzenie potrzebuje prądu do pracy, większość energii cieplnej pochodzi z gruntu - to zasadnicza przewaga nad systemami powietrznymi, których wydajność spada wraz z temperaturą zewnętrzną.

Co to oznacza w praktyce dla domowego budżetu

• Współczynnik efektywności instalacji z zamkniętym obiegiem w budynkach mieszkalnych wynosi przeciętnie 4,5 - z jednej jednostki prądu powstaje cztery i pół jednostki ciepła, co realnie przekłada się na niższe rachunki.
• Grunt nie reaguje gwałtownie na zmiany pogody, więc pompa pracuje przewidywalnie nawet w czasie silnych mrozów.
• Latem ten sam system można wykorzystać do chłodzenia budynku, często w trybie pasywnym, który generuje minimalne zużycie energii elektrycznej.
• Infrastruktura podziemna - odwierty lub kolektory - może działać przez dziesięciolecia, podczas gdy sama jednostka pompy wymaga wymiany po 20-25 latach.

Z czasem niższe koszty eksploatacji potrafią z nawiązką zrekompensować wyższy wydatek poniesiony na starcie inwestycji.

Bariery, o których trzeba wiedzieć przed decyzją

Decydując się na gruntową pompę ciepła, warto liczyć się z wysokim kosztem początkowym - obejmuje on nie tylko samo urządzenie, ale i wykonanie dolnego źródła ciepła, w tym odwiertów. Ostateczna cena zależy od wielkości budynku, jego zapotrzebowania energetycznego, warunków geologicznych działki oraz wybranego typu instalacji.

Do tego dochodzą kwestie formalne: dostępność miejsca na działce, konieczność uzyskania pozwoleń oraz ograniczona liczba firm wyspecjalizowanych w takich pracach. Opłacalność inwestycji zależy również od bieżących cen prądu, kosztów alternatywnych źródeł ogrzewania i dostępnych programów wsparcia finansowego - wysoka sprawność urządzenia sama w sobie nie gwarantuje szybkiego zwrotu z inwestycji.

Liczby, które pokazują odbicie rynku

Najnowszy raport Europejskiej Rady Energii Geotermalnej (EGEC) pod tytułem The Geothermal Heat Pump Market in Europe 2026 dostarcza konkretnych danych. W 2025 roku w Unii Europejskiej sprzedano niemal 123 tysiące gruntowych pomp ciepła, czyli o 10 procent więcej niż rok wcześniej. Łączna liczba pracujących instalacji przekroczyła już 2,55 miliona sztuk, a ich sumaryczna moc cieplna sięga 39,2 GW.

W ubiegłym roku urządzenia te wyprodukowały łącznie 88 TWh ciepła, zapewniając komfort cieplny i chłodzenie ponad 10,6 miliona mieszkańców Europy. Choć nadal przeważają instalacje w domach jednorodzinnych i mniejszych obiektach komercyjnych, przybywa też dużych projektów - dla bloków mieszkalnych, szkół, szpitali, zakładów przemysłowych, a nawet całych sieci ciepłowniczych.

Ile realnie kosztuje taki system

Według danych EGEC kompletna instalacja o mocy poniżej 20 kW, obejmująca ogrzewanie, chłodzenie i ciepłą wodę, kosztuje od 25 do 33 tysięcy euro, co odpowiada mniej więcej 109-144 tysiącom złotych. W przypadku większych systemów koszt zakupu i montażu szacuje się zwykle na około 1500 euro, czyli blisko 6540 zł, za każdy kilowat mocy cieplnej.

Analitycy EGEC wskazują, że oszczędności z niższych kosztów eksploatacji mogą zrównoważyć początkowy wydatek w okresie 10-20 lat, a w krajach z systemami dotacyjnymi bywa to nawet poniżej dekady. To jednak wartości szacunkowe - rzeczywisty czas zwrotu zależy od konkretnych parametrów instalacji i lokalnych cen energii.

Co spowalnia rozwój branży

Jedną z głównych przeszkód pozostają skomplikowane procedury administracyjne związane z uzyskiwaniem pozwoleń na odwierty i montaż instalacji. Znowelizowana unijna dyrektywa o odnawialnych źródłach energii zakłada, że procedura wydawania pozwoleń dla gruntowych pomp ciepła nie powinna trwać dłużej niż trzy miesiące, jednak - jak podkreśla EGEC - wdrażanie tych przepisów w poszczególnych krajach członkowskich przebiega bardzo nierówno.

Do tego dochodzi niedobór wykwalifikowanych specjalistów oraz firm zajmujących się wykonywaniem odwiertów geotermalnych. Na tempo rozwoju rynku wpływają też wysokie koszty wejścia w technologię oraz relacje cenowe między energią elektryczną a gazem ziemnym.

Co dalej do 2030 roku

Według prognoz EGEC liczba gruntowych pomp ciepła w Unii Europejskiej mogłaby wzrosnąć do około 4,5 miliona urządzeń do 2030 roku, co oznaczałoby przyrost o blisko 2 miliony instalacji względem obecnego stanu. Autorzy raportu zastrzegają jednak, że przy utrzymaniu obecnego tempa wzrostu osiągnięcie tego celu może być trudne.

Dalszy rozwój branży wymaga uproszczenia procedur administracyjnych, poprawy dostępności finansowania oraz rozbudowy zaplecza wykonawczego. Szansą na przyspieszenie są także większe systemy geotermalne, zdolne zaopatrywać w ciepło i chłód całe osiedla, kompleksy biurowe czy zakłady przemysłowe - technologia znana dotąd głównie z domów jednorodzinnych może wkrótce stać się jednym z filarów miejskiej transformacji energetycznej.