Czym jest spółdzielnia energetyczna w świetle ustawy OZE?

Spółdzielnia energetyczna to forma lokalnej społeczności energetycznej, uregulowana w ustawie o odnawialnych źródłach energii (OZE). Jej istotą jest wspólne wytwarzanie, magazynowanie i zużywanie energii elektrycznej, cieplnej lub biogazu przez grupę podmiotów działających na wyznaczonym, ograniczonym obszarze. W przeciwieństwie do klasycznych prosumentów indywidualnych, spółdzielnia energetyczna umożliwia rozliczanie nadwyżek energii pomiędzy wieloma odbiorcami - co czyni ją atrakczyjnym modelem zwłaszcza dla gmin wiejskich i rolniczych.

Kto może dołączyć do spółdzielni energetycznej?

Ustawa precyzyjnie określa krąg podmiotów uprawnionych do tworzenia i przystępowania do spółdzielni energetycznej. Członkami mogą zostać:

• osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne,
• jednostki samorządu terytorialnego,
• małe i średnie przedsiębiorstwa,
• rolnicy i mieszkańcy terenów wiejskich,
• kościelne osoby prawne oraz inne podmioty wskazane w przepisach.

Kluczowym ograniczeniem jest lokalizacja - spółdzielnia energetyczna może działać wyłącznie na terenie gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej, a jej członkowie muszą być przyłączeni do sieci dystrybucyjnej o napięciu poniżej 110 kV na obszarze działania tej samej spółdzielni. Oznacza to, że model ten jest dedykowany przede wszystkim społecznościom lokalnym - nie znajdzie zastosowania w dużych miastach czy dzielnicach o gęstej, wielkomiejskiej zabudowie.

Dlaczego warto dołączyć do spółdzielni energetycznej?

Z perspektywy ekonomicznej i organizacyjnej, uczestnictwo w spółdzielni energetycznej niesie ze sobą szereg wymiernych korzyści. Przede wszystkim, członkowie zyskują możliwość wspólnego finansowania inwestycji w instalacje OZE - farmy fotowoltaiczne, elektrownie wiatrowe, biogazownie czy małe elektrownie wodne - co znacząco obniża próg wejścia w porównaniu do indywidualnych inwestycji prosumenckich.

Drugim istotnym atutem jest zwiększone bezpieczeństwo energetyczne regionu. Dzięki rozproszonej produkcji energii i możliwości jej lokalnego bilansowania, spółdzielnia zmniejsza zależność od scentralizowanych dostaw oraz ogranicza straty przesyłowe, które w tradycyjnym modelu energetycznym potrafią sięgać kilku do kilkunastu procent.

Nie bez znaczenia pozostaje również aspekt finansowy związany z preferencyjnym rozliczeniem energii - o czym szerzej w dalszej części artykułu - a także dostęp do dedykowanych programów wsparcia i dofinansowań kierowanych specjalnie do spółdzielni energetycznych, m.in. w ramach funduszy krajowych i unijnych przeznaczonych na transformację energetyczną obszarów wiejskich.

Jak wygląda rozliczanie energii w spółdzielni energetycznej?

Mechanizm rozliczeń w spółdzielni energetycznej opiera się na zasadzie zbliżonej do net-billingu, jednak dostosowanej do modelu grupowego. Energia wyprodukowana przez instalacje OZE należące do spółdzielni jest w pierwszej kolejności zużywana na bieżąco przez jej członków. Nadwyżki, które nie zostały wykorzystane w danym momencie, trafiają do sieci dystrybucyjnej, a odpowiadająca im wartość energii jest przypisywana spółdzielni jako depozyt.

Kluczowym udogodnieniem jest tzw. współczynnik korygujący, który określa proporcję między ilością energii wprowadzonej do sieci a ilością energii możliwej do odliczenia przy rozliczeniu. Ustawa przewiduje różne wartości tego współczynnika w zależności od napięcia sieci, do której przyłączona jest instalacja - im niższe napięcie, tym korzystniejszy przelicznik dla spółdzielni.

W praktyce oznacza to, że spółdzielnia energetyczna może efektywnie bilansować produkcję i zużycie energii pomiędzy swoimi członkami - rolnik posiadający dużą instalację fotowoltaiczną może "oddać" nadwyżkę energii sąsiadowi z gospodarstwa o mniejszym potencjale produkcyjnym, a rozliczenie odbywa się na poziomie całej spółdzielni, a nie pojedynczego gospodarstwa domowego. Dodatkowo, zgodnie z przepisami, spółdzielnia energetyczna jest zwolniona z części opłat dystrybucyjnych oraz akcyzy od energii zużytej na własne potrzeby, co dodatkowo poprawia rentowność całego przedsięwzięcia.

Wyzwania i perspektywy rozwoju modelu spółdzielczego

Mimo licznych zalet, rozwój spółdzielni energetycznych w Polsce wciąż napotyka bariery - od skomplikowanych procedur formalnych, przez konieczność uzyskania zgody operatora sieci dystrybucyjnej, po ograniczoną świadomość społeczną tego modelu wśród potencjalnych beneficjentów. Niemniej jednak, w kontekście rosnących cen energii oraz unijnej polityki klimatycznej, spółdzielnie energetyczne mają szansę stać się jednym z filarów zdecentralizowanej transformacji energetycznej polskiej wsi.

Dla gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, a także dla lokalnych przedsiębiorców i rolników, warto już dziś rozważyć analizę potencjału utworzenia lub przystąpienia do spółdzielni energetycznej - zarówno jako sposób na obniżenie kosztów energii, jak i element budowania lokalnej niezależności energetycznej w obliczu dynamicznie zmieniającego się rynku.