Pompa ciepła bez ryzyka wyższych rachunków - francuski eksperyment socjalny, który może zainspirować Polskę

Problem, który hamuje transformację grzewczą

Dla wielu właścicieli domów jednorodzinnych decyzja o wymianie starego kotła na pompę ciepła to nie tylko kwestia braku gotówki na wkład własny. To przede wszystkim niepewność - czy nowe urządzenie rzeczywiście obniży koszty ogrzewania, czy może wręcz przeciwnie, rachunki za prąd okażą się wyższe niż wcześniejsze wydatki na gaz lub olej opałowy. Francja postanowiła tę obawę wyeliminować u samego źródła, wprowadzając od 1 października 2026 roku program, w którym państwo wprost gwarantuje: miesięczne wydatki gospodarstwa po inwestycji nie przekroczą tych sprzed wymiany.

Na czym polega francuska „oferta zintegrowana”

Rozwiązanie znane jako offre integree pour les pompes a chaleur odchodzi od modelu, w którym konsument samodzielnie zestawia dotację, wykonawcę, umowę z dostawcą energii i serwis posprzedażowy. Zamiast tego otrzymuje kompletny pakiet obejmujący:

• pompę ciepła typu powietrze-woda dobraną do konkretnego budynku, wyprodukowaną we Francji lub innym kraju europejskim,
• trzyletnią umowę na dostawę prądu po stałej cenie,
• co najmniej trzyletnią umowę serwisową z przeglądami i naprawami,
• system sterowania uruchamiający pompę automatycznie w godzinach najtańszej energii,
• pomoc w złożeniu wniosków o dostępne dotacje,
• możliwość rozłożenia pozostałej kwoty na raty - zwykle do trzech lat, maksymalnie do pięciu.

Zanim dojdzie do podpisania umowy, wykonawca ma obowiązek zweryfikować, czy dany dom w ogóle kwalifikuje się do montażu pompy powietrze-woda. To zabezpieczenie ma chronić przed sytuacją, w której instalacja zostaje narzucona budynkowi nieprzystosowanemu technicznie do takiego rozwiązania.

Sześć konsorcjów konkuruje o klienta

Program realizuje sześć konsorcjów wyłonionych w rządowym konkursie, łączących sprzedawców energii z producentami i dystrybutorami pomp ciepła. Wszystkie muszą spełniać te same minimalne standardy, ale różnią się modelami urządzeń i kosztami montażu - stąd zalecenie władz, by przed podjęciem decyzji porównać oferty dostępne na platformie Electrifions la France.

Istotne jest to, że klient nie zostaje na stałe związany z dostawcą energii wskazanym przez wybrane konsorcjum - może go zmienić w każdej chwili, bez konsekwencji dla warunków finansowania czy serwisu urządzenia. Każde konsorcjum musi też mieć w ofercie przynajmniej jeden model pompy rewersyjnej, który latem potrafi również chłodzić budynek, o ile pozwala na to jego konstrukcja.

Co to oznacza w praktyce - kto może skorzystać

Z programu mogą skorzystać właściciele domów jednorodzinnych spełniający kryteria dochodowe ustalone przez Krajową Agencję Mieszkalnictwa (Anah). Przykładowo trzyosobowe gospodarstwo domowe spoza regionu paryskiego nie może przekroczyć rocznego dochodu referencyjnego wynoszącego 39 148 euro, czyli około 171,5 tysiąca złotych. Przeciętne wsparcie na gospodarstwo ma sięgnąć 9,8 tysiąca euro, co odpowiada w przybliżeniu 42,9 tysiącom złotych.

Warto pamiętać o ograniczeniach:

• programu nie można łączyć z istniejącym wsparciem MaPrimeRenov,
• osoby, które już złożyły do Anah wniosek o dofinansowanie tych samych prac, zostają wykluczone,
• całe finansowanie pochodzi z systemu francuskich świadectw efektywności energetycznej.

Zaostrzone zasady dla innej premii grzewczej

Równolegle, od 1 września 2026 roku, zmieniły się reguły dotyczące premii „coup de pouce chauffage”, przeznaczonej dla osób zastępujących stare kotły bardziej efektywnymi systemami. Dopłatę można teraz otrzymać wyłącznie na pompy ciepła posiadające zatwierdzenie państwowe - w praktyce muszą to być urządzenia produkowane w Europejskim Obszarze Gospodarczym, z odpowiednim certyfikatem jakości.

W przypadku instalacji solarnych premia przysługuje tylko wtedy, gdy cały system grzewczy zostaje całkowicie odcięty od paliw kopalnych - żadne urządzenie zdolne do spalania gazu czy oleju opałowego nie może pozostać w budynku po zakończeniu prac. Z tego wsparcia mogą korzystać zarówno właściciele, jak i najemcy lokali starszych niż dwa lata, pod warunkiem że najemca uzyska zgodę właściciela na przeprowadzenie prac.

Czego Polska mogłaby się nauczyć

Francuski model odpowiada wprost na dwie bariery, które najmocniej hamują transformację grzewczą wśród mniej zamożnych gospodarstw: brak środków na wkład własny oraz strach przed nieprzewidywalnym wzrostem rachunków. Przeniesienie odpowiedzialności za dobór urządzenia, jakość montażu, serwis i ceny energii na jeden podmiot ogranicza ryzyko, że inwestycja okaże się nietrafiona.

To cenna lekcja dla Polski, gdzie program Czyste Powietrze zmagał się z problemem nieuczciwych wykonawców - sytuacja na tyle poważna, że Sejm uchwalił ustawę wspierającą osoby poszkodowane przez nierzetelne firmy. Model skupiający odpowiedzialność w rękach jednego konsorcjum, mimo że wymaga starannego nadzoru i precyzyjnych regulacji, mógłby ograniczyć skalę nadużyć i zwiększyć zaufanie konsumentów do krajowych programów termomodernizacyjnych.

Francja dołącza tym samym do grona krajów redefiniujących podejście do wymiany źródeł ciepła. Irlandia wprowadziła dopłaty do likwidacji kotłów połączone z darmową fotowoltaiką dla najuboższych, a Holandia zapowiedziała obowiązek instalowania hybrydowych systemów grzewczych z pompą ciepła już od 2029 roku. Wspólnym mianownikiem tych inicjatyw jest przekonanie, że sama dotacja do zakupu urządzenia to za mało, by skutecznie przyspieszyć odejście od paliw kopalnych w budownictwie mieszkaniowym.