F-gazy w pompach ciepła: co się zmienia od 2027 roku i czy trzeba się tym martwić

Klient pyta instalatora: czy moja pompa ciepła niedługo będzie nielegalna

Coraz więcej właścicieli domów, którzy zainwestowali w pompę ciepła na czynnik R32, słyszy niepokojące informacje o zaostrzeniu unijnych przepisów. Pojawiają się pytania, czy sprzęt trzeba będzie wymienić, czy serwis przestanie działać, a nawet czy dotychczasowa instalacja stanie się nielegalna. Odpowiedź jest prostsza, niż mogłoby się wydawać, ale wymaga zrozumienia, czego dokładnie dotyczą nowe regulacje i kogo faktycznie obejmą.

Zmiany wynikają z unijnego rozporządzenia F-gazowego, które od lat konsekwentnie eliminuje z rynku czynniki chłodnicze o wysokim potencjale tworzenia efektu cieplarnianego, mierzonym wskaźnikiem GWP. Kolejny etap tego procesu wchodzi w życie 1 stycznia 2027 roku i tym razem bezpośrednio dotknie jednych z najpopularniejszych dziś rozwiązań stosowanych w pompach ciepła.

Jakich urządzeń dotyczą nowe limity

Od tej daty producenci nie będą mogli wprowadzać do obrotu wybranych typów urządzeń zawierających F-gazy o współczynniku GWP wynoszącym 150 lub więcej. Nowe ograniczenia obejmą:

• popularne układy typu split powietrze-woda o mocy znamionowej do 12 kW,
• samodzielne pompy ciepła oraz część rozwiązań monoblokowych o mocy do 12 kW,
• urządzenia o mocy w przedziale od 12 do 50 kW.

Przepisy przewidują jednak wyjątek - jeśli zastosowanie czynnika o niższym GWP nie jest możliwe ze względów bezpieczeństwa w konkretnym miejscu eksploatacji, dopuszczalne jest odstępstwo od tej reguły.

Co to oznacza w praktyce dla R32 i R410A

Najczęściej stosowany dziś czynnik R32 ma współczynnik GWP na poziomie 675, a więc znacznie powyżej nowego progu granicznego. Jeszcze wyższy wskaźnik ma starszy R410A, który przez lata dominował w instalacjach grzewczych i klimatyzacyjnych. Oba czynniki znajdą się więc poza limitem, jeśli chodzi o urządzenia wprowadzane do obrotu po wskazanej dacie.

To jednak nie powód do niepokoju dla obecnych użytkowników. Nowe przepisy regulują wprowadzanie do obrotu nowych urządzeń, a nie funkcjonowanie już zainstalowanych systemów. Sprawnie działająca pompa ciepła na R32 czy R410A nie wymaga wymiany tylko dlatego, że zmienia się oferta rynkowa. Legalność użytkowania sprzętu, który już pracuje w instalacji, pozostaje bez zmian.

Monoblok nie zwalnia z wyboru odpowiedniego czynnika

Wśród inwestorów krąży przekonanie, że przejście z systemu split na monoblok automatycznie rozwiązuje problem regulacyjny. To uproszczenie, które warto zweryfikować. Nowe ograniczenia obejmują również część urządzeń monoblokowych korzystających z F-gazów o wysokim GWP. Sam typ konstrukcji, split czy monoblok, nie decyduje o zgodności z przepisami - kluczowy jest rodzaj zastosowanego czynnika chłodniczego.

Propan R290 jako kierunek rozwoju branży

W kontekście nadchodzących zmian coraz częściej wskazuje się na czynniki naturalne, a zwłaszcza propan oznaczany jako R290. Jego współczynnik GWP jest znikomy w porównaniu z tradycyjnymi czynnikami syntetycznymi, a ponieważ nie jest to F-gaz, urządzenia wykorzystujące propan automatycznie wpisują się w kierunek wyznaczany przez unijne rozporządzenie.

Propan ma jednak swoją specyfikę - jest czynnikiem palnym, co wyróżnia go na tle dotąd dominujących rozwiązań syntetycznych. Wymaga to od producentów odpowiedniego projektowania urządzeń, a od instalatorów i serwisantów dodatkowej wiedzy oraz rygorystycznego przestrzegania zasad bezpieczeństwa podczas montażu i serwisu. Mimo tych wyzwań urządzenia na R290 są już dostępne na polskim rynku, a ich udział będzie systematycznie rosnąć wraz z kolejnymi etapami wdrażania przepisów.

Harmonogram zmian rozłożony na lata

Data 1 stycznia 2027 roku to tylko jeden z etapów szerszego procesu, a nie jego zakończenie. Unijne rozporządzenie F-gazowe przewiduje dalsze ograniczenia w kolejnych latach:

• 2029 rok - obejmie układy split powietrze-powietrze oraz większe systemy split,
• 2032 rok - kolejne, bardziej rygorystyczne wymagania dla następnych kategorii urządzeń,
• 2035 rok - ograniczenia obejmą także małe systemy split.

Wskazówki dla osób planujących zakup pompy ciepła

Dla czytelników rozważających inwestycję w najbliższym czasie warto zapamiętać kilka praktycznych zasad:

• rodzaj czynnika chłodniczego staje się coraz ważniejszym kryterium wyboru, ponieważ urządzenie ma pracować przez kolejne kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat,
• warto sprawdzić nie tylko bieżącą dostępność modelu, ale też perspektywy jego serwisowania i dostępności czynnika w przyszłości,
• urządzenia na propanie R290 zyskują na znaczeniu jako rozwiązanie zgodne z długoterminowym kierunkiem regulacji unijnych,
• obecni właściciele instalacji na R32 czy R410A nie muszą podejmować żadnych działań - przepisy nie nakładają obowiązku wymiany sprawnego sprzętu.

Branża, zarówno producenci, jak i instalatorzy, będzie w kolejnych latach stopniowo dostosowywać swoją ofertę i kompetencje do technologii opartych coraz częściej na czynnikach naturalnych. Dla konsumentów oznacza to jedno - warto śledzić te zmiany już dziś, podejmując decyzje zakupowe z myślą o przyszłości, a nie wyłącznie o bieżącej cenie i dostępności urządzenia.